Tiyatro oyunlarını okumayı sevenler Dost, İmge, Arkadaş ve benzeri büyük kitapçılara gittiklerinde Fransız oyun yazarı Marcel Achard’ın oyunlarını bulamazlar raflarda. Zaten pek çok önemli oyun sadece dar sokaklardaki, garip pasajların içindeki sahaflarda bulunmaktadır ülkemizde. Okumak için yalnızca kitapçıların raflarıyla yetinenler çok önemli eserleri kaçırırlar ve tiyatro dünyaları eksik ve fakir kalır.
Marcel Achard 1899 Lyon doğumludur. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra tiyatroyu kendisine meslek edinmek için Paris’e, fırsatlar şehrine gitmiştir. Paris’te büyük sıkıntılar çekmiş, gazetecilik, suflörlük yapmıştır. Suflörlük yaptığı yerde oyunlar yazmaya başlamış ve ilk oyunlarını Vieux Colombier’de oynatmıştır.
İlk büyük başarısı “Voulez-vous Jouer ave Moi?” (Benimle Oynar mısın?) isimli oyundur. Oyun, Cumhuriyetimizin kurulduğu yılda, 1923’de sahneye konmuştur. Bu oyunda iki tane sirk soytarısı vardır ve Achard bu soytarılardan birini bizzat kendisi oynamıştır. Fransız komedisinin yeni yeteneği olarak büyük alkış toplamıştır bu oyunla. Verimli bir tiyatro yazarıydı o; yılda bir ya da iki oyun çıkarmıştır. Otuzdan fazla oyun yazmıştır mösyö Achard, bunlardan bir tanesi “Le Mal d’Amour,” Aşk Acısı’dır.
Bu oyunun çevirisini Lutfi Ay yapmıştır. Çevirinin öyküsü gerçekten ilginç. Lutfi Ay 1955 yılında Paris’teki Theatre en Rond’a gitmiştir. O gece orada Mösyö Achard’ın “Benimle Oynar mısın?” oyunu sahnelenmektedir. Lutfi bey oyun bitince yazar Achard ile tanışmış ve onu tebrik etmiştir. Türkiye’de kendisinin henüz hiçbir oyununun çevirisinin yapılmadığını söylemiş ve eğer yeni bir oyunu varsa onu çevirmek istediğini söylemiştir. Achard böyle bir oyunu olduğunu ve isminin “Dünyanın En Güzel Aşkı” olduğunu belirtmiştir. Achard oyunun bir aşk, bir kahramanlık ve alçaklık, bir sadakat ve ihanet, bir harp ve ölüm oyunu olduğunu söylemiş, müsveddesini Lutfi Ay’a göndermiştir. “Dünyanın En Güzel Aşkı” başlığını da değiştirmiştir Achard. Yeni başlık “Aşk Acısı”dır.
Sayın Lûtfi Ay’ı tebrik etmek lazım; Paris’te provaları yeni başlamış güzel bir oyunu Türk izleyicisine aktarma heyecanı, o büyük şevki için ona teşekkür etmek gerekir. Oyun 1955 yılında Paris’te oynanmıştır, ancak Türkiye’de Şehir Tiyatrosu Edebi Kurulu bu oyunu oy çokluğuyla reddetmiştir!! Bu bana biraz da iktisatçı John Maynard Keynes’in sözlerini hatırlattı: “I evidently knew more about economics than my examiners” (Öyle görünüyor ki iktisadı beni sınav yapanlardan daha fazla biliyordum…) Devlet memuriyeti sınavlarında kötü not aldığında söylemiştir bunu bay Keynes!... Oyun daha sonra Devlet Tiyatrosu Edebi Kurulu’nda incelenip kabul edilmiştir. Bir Edebi Kurul’un hatası/yanlış değerlendirmesi başka bir kurul tarafından giderilmiştir.
“Aşk Acısı,” La Rochelle’i kuşatan Rochenoire’la kuşatılan kentin ileri gelen Protestan ailelerinden birinin güzel kızı Marie’nin aşkıdır. Bu aşk herkesin dilindedir, efsane olmuştur adeta. Ancak oyunda bir başka aşk daha yer alır, halkın bilmediği bir aşktır bu. Rochenoire’ın şair seyisi Gaspard’la çingene sevgilisi Stella’nın aşkları. İşte Marcel Achard bu bilinmeyen aşkı yüceltir oyunda. Gaspard, efendisi Rochenoire güzel Marie’ye kavuşsun diye çok fedakarlıklar yapar, hayatını bile tehlikeye atar. Marie’yi La Rochelle kentinden birkaç defa kaçırıp getiren sadık bir dosttur Gaspard. Kuşatma uzadıkça Rochenoire güzel Marie’yi unutur ve Stella’ya göz diker. Elbette olayların özüne inebilmek için oyunu okumak gerekiyor.
Tekrar başta yazdığım meseleyi arz edeyim: Okumak için sadece kitapçıların raflarıyla yetinenler, sahafları gözden geçirmeyenler çok önemli eserleri kaçırırlar ve tiyatro dünyaları pek dar, pek fakir kalır. Tiyatroyu gerçekten sevenler, zaman içerisinde sahaflardan elde ettikleri oyunlardan kütüphanelerinde birkaç raflık bir tiyatro bölümü oluşturabilirler.
Mehmet Murat ildan
Marcel Achard 1899 Lyon doğumludur. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra tiyatroyu kendisine meslek edinmek için Paris’e, fırsatlar şehrine gitmiştir. Paris’te büyük sıkıntılar çekmiş, gazetecilik, suflörlük yapmıştır. Suflörlük yaptığı yerde oyunlar yazmaya başlamış ve ilk oyunlarını Vieux Colombier’de oynatmıştır.
İlk büyük başarısı “Voulez-vous Jouer ave Moi?” (Benimle Oynar mısın?) isimli oyundur. Oyun, Cumhuriyetimizin kurulduğu yılda, 1923’de sahneye konmuştur. Bu oyunda iki tane sirk soytarısı vardır ve Achard bu soytarılardan birini bizzat kendisi oynamıştır. Fransız komedisinin yeni yeteneği olarak büyük alkış toplamıştır bu oyunla. Verimli bir tiyatro yazarıydı o; yılda bir ya da iki oyun çıkarmıştır. Otuzdan fazla oyun yazmıştır mösyö Achard, bunlardan bir tanesi “Le Mal d’Amour,” Aşk Acısı’dır.
Bu oyunun çevirisini Lutfi Ay yapmıştır. Çevirinin öyküsü gerçekten ilginç. Lutfi Ay 1955 yılında Paris’teki Theatre en Rond’a gitmiştir. O gece orada Mösyö Achard’ın “Benimle Oynar mısın?” oyunu sahnelenmektedir. Lutfi bey oyun bitince yazar Achard ile tanışmış ve onu tebrik etmiştir. Türkiye’de kendisinin henüz hiçbir oyununun çevirisinin yapılmadığını söylemiş ve eğer yeni bir oyunu varsa onu çevirmek istediğini söylemiştir. Achard böyle bir oyunu olduğunu ve isminin “Dünyanın En Güzel Aşkı” olduğunu belirtmiştir. Achard oyunun bir aşk, bir kahramanlık ve alçaklık, bir sadakat ve ihanet, bir harp ve ölüm oyunu olduğunu söylemiş, müsveddesini Lutfi Ay’a göndermiştir. “Dünyanın En Güzel Aşkı” başlığını da değiştirmiştir Achard. Yeni başlık “Aşk Acısı”dır.
Sayın Lûtfi Ay’ı tebrik etmek lazım; Paris’te provaları yeni başlamış güzel bir oyunu Türk izleyicisine aktarma heyecanı, o büyük şevki için ona teşekkür etmek gerekir. Oyun 1955 yılında Paris’te oynanmıştır, ancak Türkiye’de Şehir Tiyatrosu Edebi Kurulu bu oyunu oy çokluğuyla reddetmiştir!! Bu bana biraz da iktisatçı John Maynard Keynes’in sözlerini hatırlattı: “I evidently knew more about economics than my examiners” (Öyle görünüyor ki iktisadı beni sınav yapanlardan daha fazla biliyordum…) Devlet memuriyeti sınavlarında kötü not aldığında söylemiştir bunu bay Keynes!... Oyun daha sonra Devlet Tiyatrosu Edebi Kurulu’nda incelenip kabul edilmiştir. Bir Edebi Kurul’un hatası/yanlış değerlendirmesi başka bir kurul tarafından giderilmiştir.
“Aşk Acısı,” La Rochelle’i kuşatan Rochenoire’la kuşatılan kentin ileri gelen Protestan ailelerinden birinin güzel kızı Marie’nin aşkıdır. Bu aşk herkesin dilindedir, efsane olmuştur adeta. Ancak oyunda bir başka aşk daha yer alır, halkın bilmediği bir aşktır bu. Rochenoire’ın şair seyisi Gaspard’la çingene sevgilisi Stella’nın aşkları. İşte Marcel Achard bu bilinmeyen aşkı yüceltir oyunda. Gaspard, efendisi Rochenoire güzel Marie’ye kavuşsun diye çok fedakarlıklar yapar, hayatını bile tehlikeye atar. Marie’yi La Rochelle kentinden birkaç defa kaçırıp getiren sadık bir dosttur Gaspard. Kuşatma uzadıkça Rochenoire güzel Marie’yi unutur ve Stella’ya göz diker. Elbette olayların özüne inebilmek için oyunu okumak gerekiyor.
Tekrar başta yazdığım meseleyi arz edeyim: Okumak için sadece kitapçıların raflarıyla yetinenler, sahafları gözden geçirmeyenler çok önemli eserleri kaçırırlar ve tiyatro dünyaları pek dar, pek fakir kalır. Tiyatroyu gerçekten sevenler, zaman içerisinde sahaflardan elde ettikleri oyunlardan kütüphanelerinde birkaç raflık bir tiyatro bölümü oluşturabilirler.
Mehmet Murat ildan
No comments:
Post a Comment